جنگ، رنج غیرنظامیان و پاسخ‌گویی؛ فلسطین، ایران و منطقه؛ مصاحبه آنلاین سازمان دفاع از قربانیان خشونت با میکو پلد، نویسنده و فعال حقوق بشر

میکو پلد

سازمان دفاع از قربانیان خشونت روز چهارشنبه ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۹ مهر ۱۴۰۵، میزبان گفت‌وگویی آنلاین با میکو پلد، نویسنده و فعال حقوق بشر اسرائیلی-آمریکایی، بنیان‌گذار و رئیس «خانه آزادی فلسطین» و نویسنده کتاب پسر ژنرال بود. این گفت‌وگو به پیامدهای انسانی جنگ، وضعیت غیرنظامیان در فلسطین و ایران، پاسخ‌گویی در قبال نقض حقوق بشر، آینده سیاسی فلسطین و مسئولیت جامعه جهانی اختصاص داشت. انتخابات پیش‌روی اسرائیل و جایگاه حقوق بشر در بحث‌های سیاسی این رژیم نیز از موضوعات مطرح‌شده در این نشست بود. دیدگاه‌های مطرح‌شده در این نشست متعلق به سخنران است و لزوماً بازتاب‌دهنده مواضع رسمی سازمان دفاع از قربانیان خشونت نیست.

پلد سخنان خود را با ابراز همبستگی با مردم ایران آغاز کرد و گفت که او و همکارانش پیش‌تر چندین بیانیه در محکومیت حمله به ایران منتشر کرده‌اند. او حمایت ایران از مردم فلسطین و حق آنان برای مقاومت، آزادی و برخورداری از حقوق خود را یکی از پیوندهای اصلی میان دو جامعه دانست و گفت ایران به‌دلیل این حمایت، بهای سنگینی می‌پردازد.

پلد با این تحلیل که سیاست خارجی آمریکا در غرب آسیا تحت تأثیر رژیم صهیونیستی و گروه‌ها و لابی‌های حامی آن در آمریکا قرار دارد، بی‌ثباتی منطقه را به تاریخ اشغال فلسطین و مداخله‌های استعماری مرتبط دانست. او تأکید کرد که برای درک وضعیت امروز منطقه، باید تاریخ فلسطین و کشورهای پیرامون آن، از جمله دوره پیش از شکل‌گیری رژیم صهیونیستی و مداخله‌های استعماری، به‌درستی شناخته شود. به گفته او، شناخت ناکافی این تاریخ، به‌ویژه در فضای آموزشی و رسانه‌ای آمریکا، بر برداشت عمومی از فلسطین و منطقه تأثیر گذاشته است. پلد همچنین به تجربه سفر خود به ایران در سال‌ ۲۰۱۸ اشاره کرد و گفت در آن سفر با دانش‌آموزان دبیرستانی، دانشجویان پزشکی و گروهی از نیروهای نظامی دیدار و گفت‌وگو داشته است. او این تجربه را نمونه‌ای از امکان گفت‌وگو و درک متقابل میان مردم منطقه توصیف کرد.

بخش مهمی از سخنان پلد به پیامدهای انسانی حملات و جنگ اختصاص داشت. او با اشاره به کشته‌شدن دانش‌آموزان در جریان حمله به ایران، گفت که کشتار کودکان، خانواده‌ها و افرادی که در خانه‌های خود هدف حمله قرار می‌گیرند، در فلسطین نیز بارها تکرار شده است. پلد وضعیت غزه در سه سال گذشته را از شدیدترین دوره‌های رنج مردم فلسطین توصیف کرد، اما تأکید داشت که حمله به فلسطینیان از سال‌های اخیر آغاز نشده و باید آن را در بستر تاریخی طولانی‌تری بررسی کرد. او همچنین درباره ویرانی غزه گفت که خسارت‌ها تنها به ساختمان‌ها و زیرساخت‌های روی زمین محدود نیست؛ بلکه بخش‌هایی از تاریخ، آثار و میراث چند هزار ساله این منطقه نیز آسیب دیده یا نابود شده‌اند. وی هشدار داد که اگر جامعه جهانی برای جلوگیری از ادامه این روند اقدام قاطعی انجام ندهد، آنچه در غزه رخ داده است، ممکن است در دیگر بخش‌های فلسطین، به‌ویژه قدس و مجموعه مسجدالاقصی، نیز تکرار شود. پلد با اشاره به اظهارات علنی برخی جریان‌های صهیونیستی درباره جابه‌جایی اجباری فلسطینیان و تغییر وضعیت اماکن تاریخی و مذهبی، خواستار توجه جدی‌تر جامعه جهانی به خطرهای پیش رو شد.

پلد حمله به ایران از سوی رژیم صهیونیستی و آمریکا را محکوم کرد و خویشتن‌داری و انضباطی را که به ارزیابی او در رفتار حکومت ایران دیده می‌شود، عاملی دانست که به حفظ جان انسان‌ها کمک کرده است. او هشدار داد که نباید این خویشتن‌داری را با ضعف اشتباه گرفت. او در ادامه گفت که فشار علیه ایران تنها به اقدام نظامی محدود نیست و رسانه‌ها و نظام آموزشی نیز در شکل‌گیری تصویری منفی از ایران نقش دارند. پلد این تصویرسازی را فاقد مبنای موجه دانست و بر ضرورت توجه به روایت‌ها و دیدگاه‌هایی تأکید کرد که در رسانه‌های جریان اصلی کمتر بازتاب می‌یابند. به گفته پلد، پیامدهای سیاست‌های آمریکا در منطقه فقط متوجه مردم کشورهای هدف نیست و این سیاست‌ها به مردم آمریکا نیز آسیب می‌رساند. او با اشاره به آنچه نشانه‌هایی از تغییر در مواضع برخی مقام‌های منتخب آمریکایی می‌دانست، گفت که در سال‌های اخیر، به‌ویژه پس از تشدید حملات علیه ایران، بحث درباره آینده‌ای پساصهیونیستی برای فلسطین بیش از گذشته مطرح شده است.

در پاسخ به پرسشی درباره امکان تشکیل دولت مستقل فلسطینی در چارچوب راه‌حل دوکشوری، پلد سه پرسش اساسی را مطرح کرد: این راه‌حل در شرایط کنونی چگونه قابل اجراست؟ تقسیم سرزمین فلسطین بر چه مبنایی باید انجام شود؟ و چه مزیتی نسبت به تشکیل یک نظام دموکراتیک با حقوق برابر برای همه مردم در سراسر فلسطین تاریخی دارد؟

او با اشاره به گسترش شهرک‌سازی و پیوند زیرساختی و شهری مناطق مختلف کرانه باختری با دیگر بخش‌های سرزمین تحت کنترل رژیم صهیونیستی، امکان عملی تشکیل یک دولت مستقل فلسطینی در محدوده‌ای جداگانه را زیر سؤال برد. پلد شمار شهرک‌نشینان در این منطقه، از جمله قدس شرقی، را حدود یک میلیون نفر عنوان کرد و گفت این وضعیت، در کنار جاده‌ها، شهرها و مراکز تجاری ایجادشده، جداسازی سرزمینی مورد نظر در راه‌حل دوکشوری را دشوار کرده است. وی همچنین از آنچه «یهودی‌سازی» قدس نامید انتقاد کرد و آن را روندی برای حذف جمعیت، میراث و آثار غیر یهودی شهر توصیف کرد. پلد در ادامه استدلال کرد که راه‌حل دوکشوری، تقسیم نابرابر سرزمین تاریخی فلسطین را مفروض می‌گیرد و توضیح داد که چرا از نظر او چنین تقسیم‌بندی‌ای عادلانه نیست.

پیشنهاد پلد، جایگزینی رژیم آپارتاید با یک نظام دموکراتیک در سراسر فلسطین تاریخی بود؛ نظامی که در آن همه مردم از حقوق برابر برخوردار باشند و اصل «یک نفر، یک رأی» اجرا شود. او تأکید کرد که از نظرش، آزادی فلسطین باید تمام سرزمین تاریخی فلسطین را دربر بگیرد.

در بخش دیگری از نشست، پلد در پاسخ به پرسشی درباره نقش حقوق بین‌الملل در جلوگیری از نقض حقوق غیرنظامیان، گفت که مسئله اصلی تنها وجود قواعد و تعریف‌های حقوقی نیست، بلکه اجرای آن‌هاست. او با اشاره به جرم نسل‌کشی و جرم آپارتاید، مدعی شد که نفوذ سیاسی رژیم صهیونیستی در آمریکا، اروپا و دیگر کشورها مانع اجرای مؤثر حقوق بین‌الملل می‌شود.

پلد استدلال کرد که تا زمانی که سازوکارهای پاسخ‌گویی به‌طور مؤثر اجرا نشوند، قربانیان به عدالت دست نخواهند یافت. او تشکیل یک فلسطین آزاد و دموکراتیک را، از دیدگاه خود، نخستین گام برای ایجاد سازوکارهای جبران خسارت و پاسخ‌گو کردن عاملان نقض حقوق مردم فلسطین دانست. وی همچنین بر ضرورت رسیدگی به وضعیت زندانیان سیاسی فلسطینی، جبران آسیب‌های جسمی و روانی آنان، فراهم کردن امکان بازگشت آوارگان فلسطینی به خانه‌هایشان و بازسازی غزه تأکید کرد. به گفته پلد، بازسازی باید با در نظر گرفتن خسارت‌های گسترده به میراث تاریخی و فرهنگی این منطقه انجام شود. پلد با اشاره به تجربه غزه گفت که بخش بزرگی از این فاجعه، به باور او، با مداخله به‌موقع جامعه جهانی و اجرای حقوق بین‌الملل قابل پیشگیری بود. او از جامعه جهانی خواست به‌جای واکنش صرف به فجایع پس از وقوع، بر اساس تجربه‌های گذشته برای جلوگیری از تکرار آن‌ها اقدام کند.

پلد در ادامه از آنچه انفعال کشورهای بزرگ آسیایی و آفریقایی و برخی کشورهای عربی در حمایت از مردم فلسطین می‌دانست، انتقاد کرد. او گفت مسئولیت اقدام برای توقف حملات و حمایت از حقوق فلسطینیان نباید تنها به کشورهای غربی محدود شود؛ به‌ویژه آنکه به ارزیابی او، برخی دولت‌های غربی خود در تداوم وضعیت موجود نقش دارند. او به اقدامات نیروهای انصارالله یمن و نیروهای فعال در جنوب لبنان اشاره کرد و آن‌ها را بخشی از جریان موسوم به «محور مقاومت» دانست. پلد معتقد بود این نیروها برای وارد کردن فشار بر رژیم صهیونیستی هزینه‌های سنگینی پرداخته‌اند، اما واکنش سایر دولت‌ها همچنان کافی نیست.

وی از دولت‌ها خواست برای اعمال فشار مؤثر، از جمله از طریق تحریم، توقف مبادلات تجاری، قطع روابط دیپلماتیک و پایان دادن به همکاری‌های ورزشی و دیگر مناسبات با رژیم صهیونیستی اقدام کنند. پلد همچنین نسبت به روند عادی‌سازی روابط با این رژیم هشدار داد و از مردم کشورهای مختلف خواست دولت‌های خود را به اقدام عملی در حمایت از حقوق فلسطینیان ترغیب کنند.

در بخش پایانی نشست، پلد در پاسخ به پرسشی درباره توجه افکار عمومی اسرائیل به رنج غیرنظامیان و پاسخ‌گویی در آستانه انتخابات، ارزیابی بسیار انتقادی خود را از جامعه سیاسی اسرائیل بیان کرد. او مدعی شد که حمایت از سیاست‌های جاری حکومت، از جمله سیاست‌هایی که او نسل‌کشی، آپارتاید و پاک‌سازی قومی می‌نامد، در بخش گسترده‌ای از جامعه اسرائیل وجود دارد.

پلد پیش‌بینی کرد که ائتلاف بنیامین نتانیاهو پس از انتخابات تقویت شود و او در مقام نخست‌وزیر باقی بماند. او این پیش‌بینی را بر برداشت خود از ترکیب سیاسی و میزان حمایت از سیاست‌های رژیم صهیونیستی استوار کرد. او همچنین گفت که از نظرش، مخالفت مؤثر و گسترده‌ای با صهیونیسم در جامعه اسرائیل وجود ندارد و از کسانی که با سیاست‌های دولت مخالف‌اند خواست آشکارا برای پایان دادن به حملات و آزادی زندانیان سیاسی اقدام کنند.

در مجموع در این گفت‌وگو، میکو پلد بر پیوند میان وضعیت فلسطین، ایران و تحولات گسترده‌تر منطقه تأکید کرد و از نگاه خود، اشغال، مداخله‌های خارجی و اجرای گزینشی حقوق بین‌الملل را از عوامل اصلی تداوم بحران دانست. او راه‌حل پیشنهادی خود را تشکیل یک فلسطین آزاد و دموکراتیک با حقوق برابر برای همه مردم عنوان کرد و خواستار پاسخ‌گویی عاملان نقض حقوق بشر، جبران خسارت قربانیان، بازگشت آوارگان و اقدام عملی دولت‌ها برای جلوگیری از ادامه خشونت شد. پلد در پایان بر نقش مردم، رسانه‌ها و نهادهای مدنی در افزایش آگاهی عمومی و واداشتن دولت‌ها به اقدام تأکید کرد و گفت که امید به آینده‌ای متفاوت، به باور او، با ترسیم هدف روشن و تلاش پیگیر برای تحقق آن شکل می‌گیرد.