در ادامه تلاشهای سازمان دفاع از قربانیان خشونت برای مستندسازی نقضهای فاحش حقوق بشر و حقوق بینالملل بشردوستانه ناشی از تجاوزات نظامی اخیر ایالات متحده آمریکا و رژیم اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران، و در راستای گفتمانسازی حقوق بشری و توسعه ادبیات تخصصی از طریق گفتوگو با صاحبنظران برجسته بینالمللی، این سازمان گفتوگویی اختصاصی با جردن فلاهرتی انجام داد.
جردن فلاهرتی روزنامهنگار، تهیهکننده و نویسنده آمریکایی و برنده جوایز متعدد روزنامهنگاری است. او سالها درباره جنبشهای اجتماعی، منازعات مسلحانه و مسائل حقوق بشری، از جمله تحولات فلسطین، گزارش تهیه کرده است. وی همچنین در تولید آثار مستند و برنامههای خبری متعددی مشارکت داشته است؛ از جمله برنامه «فالتلاینز» شبکه الجزیره که موفق به دریافت جوایز معتبر امی، پیبادی و دوپونت شده است. همچنین با شبکه خبری «دموکراسی اکنون» و شبکه تلویزیونی «تلهسور» نیز همکاری داشته است.
در این گفتوگو، فلاهرتی به پیامدهای انسانی حملات نظامی و اقدامات قهری یکجانبه، مسئولیت روزنامهنگاران مستقل در ثبت رنج غیرنظامیان، چالشهای سانسور و روایتسازی رسانهای، و ضرورت پاسخگو ساختن دولتها در قبال نقض حقوق بینالملل و حقوق بشر میپردازد.
دیدگاههای مطرحشده در این مصاحبه لزوماً بیانگر مواضع رسمی سازمان دفاع از قربانیان خشونت نیست.
مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید:
۱. از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه، حملات اخیر علیه مناطق مسکونی، بیمارستانها، مدارس و دیگر زیرساختهای غیرنظامی ایران که منجر به کشته و زخمی شدن شمار زیادی از غیرنظامیان، از جمله کودکان، شده است، باید بر اساس چه اصول حقوقی ارزیابی شود؟ چه سازوکارهایی باید برای تضمین پاسخگویی در قبال چنین حملاتی وجود داشته باشد؟
من متخصص حقوق بینالملل بشردوستانه نیستم، بنابراین نمیتوانم از منظر یک کارشناس حقوقی اظهار نظر کنم، اما از دیدگاه من، جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران از همان ابتدا غیرقانونی بوده است و هیچیک از اقداماتی که آمریکا در چارچوب این جنگ انجام داده، مشروعیت قانونی ندارد. ایالات متحده همچنین نقشی پیشرو در تضعیف سازوکارهای بینالمللی ایجاد شده برای پاسخگویی داشته است؛ از سازمان ملل متحد گرفته تا دیوان کیفری بینالمللی. همین نهادها، به همراه اسنادی مانند اعلامیه جهانی حقوق بشر، از جمله مهمترین سازوکارهایی هستند که برای پاسخگو کردن دولتها نسبت به اقداماتشان و حفظ صلح و امنیت برای همه مردم جهان مورد نیازند.
۲. شما در طول فعالیت حرفهای خود به طور گسترده درباره جنبشهای اجتماعی، منازعات و تحولات خاورمیانه گزارش تهیه کردهاید. هنگامی که واقعیتهای موجود در کشور هدف با روایتهای ارائهشده از سوی کشور مهاجم تفاوت چشمگیری دارد، روزنامهنگاران مستقل چه مسئولیتی بر عهده دارند؟ همچنین چه چالشهایی را در مستندسازی دقیق تجربههای غیرنظامیان مشاهده کردهاید؟
من همواره از شکاف عمیقی که میان آنچه در رسانههای آمریکا منتشر میشود و واقعیت زندگی مردم ــ و همچنین واقعیت اقدامات آمریکا در سراسر جهان ــ وجود دارد، شگفتزده میشوم. روزنامهنگارانی که باید به اصول صداقت و انصاف پایبند باشند، بارها آگاهانه حقیقت را تحریف میکنند و در مقابل، بابت همین رفتار مورد تشویق و پاداش قرار میگیرند. در مقاطعی، شبکههای اجتماعی این امکان را فراهم کردند که مردم آمریکا روایتهای مردم فلسطین، ایران، چین و دیگر کشورها را مستقیماً بشنوند، اما حتی این فرصتها نیز با تمرکز مالکیت شرکتهای شبکههای اجتماعی در دست میلیاردرهای راستگرای آمریکایی، به تدریج در حال محدود شدن است. برای روزنامهنگاران آمریکایی یا هر فردی که بخواهد حقیقت تجاوزهای آمریکا در فلسطین، ایران یا سایر نقاط جهان را بیان کند، چندین لایه سانسور وجود دارد. رسانههای بزرگ آمریکا اجازه انتشار این واقعیتها را نمیدهند و شرکتهای شبکههای اجتماعی نیز مانع دیده شدن آنها میشوند.
۳. تحولات اخیر بار دیگر پیامدهای انسانی اقدامات قهری یکجانبه را در کنار درگیریهای نظامی برجسته کرده است. از دیدگاه شما، تحریمهای یکجانبه چگونه در کنار جنگ بر دسترسی مردم به دارو، خدمات درمانی، آموزش و سایر نیازهای اساسی تأثیر میگذارند؟ آیا این آثار باید بیش از گذشته در مباحث حقوق بشری بینالمللی مورد توجه قرار گیرند؟
ما بارها شاهد بودهایم که اقدامات قهری یکجانبه به مردم غیرنظامی آسیب میزند و در عین حال ابزار مؤثری برای ایجاد تغییر نیست. اقدامات قهری یکجانبه، خود یکی از ابزارهای جنگ هستند و این امکان را برای دولت مهاجم فراهم میکنند که بدون پذیرش مسئولیت آسیبهایی که به غیرنظامیان وارد میشود، به اهداف خود ادامه دهد. آسیبهایی که این اقدامات به غیرنظامیان وارد میکند ــ برای نمونه محاصره چندین دههای آمریکا علیه کوبا که اخیراً نیز تشدید شده است ــ باید غیرقانونی تلقی شود و سایر کشورها نیز باید مسئولیت داشته باشند برای حمایت از کشوری که هدف این اقدامات قرار گرفته، وارد عمل شوند.
۴. حملات نظامی اخیر همچنین تنشها پیرامون تنگه هرمز را افزایش داده و نگرانیهایی درباره امنیت منطقه، آزادی کشتیرانی و احتمال تشدید بیشتر بحران ایجاد کرده است. از منظر حقوق بینالملل، مسئولیت دولتهایی که آغازگر حملات نظامی هستند و اقداماتشان موجب تهدید ثبات منطقهای و کشتیرانی بینالمللی میشود، چگونه باید ارزیابی شود؟ چه اصولی باید راهنمای جلوگیری از تشدید بحران باشد؟
من نمیتوانم از منظر حقوق بینالملل نظر تخصصی ارائه دهم، اما به عنوان یک روزنامهنگار معتقدم اعلامیه جهانی حقوق بشر ابزار مناسبی برای ارزیابی چنین وضعیتهایی و همچنین مسئولیت سایر دولتهاست. آغاز حملات نظامی که موجب تهدید گستردهتر ثبات منطقهای و کشتیرانی بینالمللی شود، بر اساس حقوق بینالملل غیرقانونی است و همه دولتها باید در برابر حقوق بینالملل پاسخگو باشند. هیچ استثنایی نباید برای قدرتهای بزرگ وجود داشته باشد.
۵. جنگها علاوه بر تلفات انسانی، پیامدهای بلندمدت زیستمحیطی نیز بر جای میگذارند؛ از جمله آسیب به تأسیسات صنعتی، زیرساختهای انرژی، منابع آب و اکوسیستمها. به نظر شما آیا خسارات زیستمحیطی ناشی از مخاصمات مسلحانه باید بیشتر مورد توجه و پاسخگویی بینالمللی قرار گیرد؟ روزنامهنگاران و جامعه مدنی چه نقشی در مستندسازی این پیامدها دارند؟
تمام جهان به دلیل تغییرات اقلیمی در معرض خطر قرار دارد و وابستگی جهانی به سوختهای فسیلی همه انسانها، بهویژه جوامعی را که در خط مقدم آسیبهای زیستمحیطی قرار دارند ــ مانند مناطق ساحلی محل زندگی من در ایالت لوئیزیانا ــ در معرض تهدید قرار داده است. زمانی که آمریکا تهدید به نابودی زیرساختهای انرژی میکند، این اقدام غیرقانونی است. تمام جهان مشاهده کرد که ارتش اسرائیل چگونه زیرساختهای غیرنظامی در غزه را هدف قرار داد؛ از مدارس، مراکز تصفیه آب، بیمارستانها، نیروگاههای برق و پناهگاهها گرفته تا بسیاری دیگر از تأسیسات غیرنظامی. آثار زیستمحیطی این حملات برای نسلهای آینده باقی خواهد ماند. نه تنها دولت اسرائیل تاکنون هیچ پاسخگوییای در قبال این اقدامات نداشته، بلکه به نظر میرسد دولت کنونی آمریکا نیز از این اقدامات الهام گرفته است. روزنامهنگاران و سازمانهای جامعه مدنی وظیفه دارند با هر ابزاری که در اختیار دارند، صدای اعتراض خود را بلند کنند، صاحبان قدرت را به چالش بکشند و صدای کسانی را که خاموش شدهاند، به گوش جهان برسانند.
