در پی تشدید تنشها و آغاز تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران، مؤسسه آموزشی Just World Educational به مدیریت هلنا کوبان، روزنامهنگار، پژوهشگر و تحلیلگر باسابقه مسائل غرب آسیا، از ۲۵ فوریه ۲۰۲۶ مجموعهای از گفتوگوهای تخصصی با عنوان بحران ایران (The Iran Crisis) را آغاز کرد.
این مجموعه در واقع بخش دوم پروژه گستردهتر غزه و جهان (Gaza and the World) محسوب میشود که از اواخر سال ۲۰۲۵ توسط این مؤسسه راهاندازی شد. هدف این پروژه، فراهم کردن بستری برای گفتوگو با صاحبنظران برجسته بینالمللی درباره ابعاد مختلف بحران جاری، از جمله تحولات نظامی، پیامدهای حقوق بینالملل، آثار ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی جنگ، تأثیرات آن بر منطقه غرب آسیا و همچنین ارتباط آن با سایر بحرانهای منطقهای است.
در چارچوب این پروژه تاکنون گفتوگوهایی با شخصیتها و کارشناسان شناختهشدهای همچون ریچارد فالک، ری مکگاورن، چاس فریمن، تریتا پارسی، جان راس، الیجا مگنایر، مریم جمشیدی، و شماری دیگر از پژوهشگران و تحلیلگران برجسته بینالمللی انجام شده است.
سازمان دفاع از قربانیان خشونت، با توجه به اهمیت مباحث مطرحشده در این مجموعه و ضرورت بهرهمندی مخاطبان فارسیزبان از دیدگاههای کارشناسان بینالمللی درباره تحولات مرتبط با ایران، طی یک توافق دوجانبه با این موسسه، در نظر دارد برخی از گفتوگوهای این پروژه را بهصورت ترجمه و بازنشر منتشر کند.
بیستوچهارمین قسمت این مجموعه به گفتوگوی هلنا کوبان با پروفسور جفری ساکس، اقتصاددان برجسته بینالمللی، استاد دانشگاه و مشاور باسابقه سازمان ملل متحد اختصاص دارد. ساکس در این گفتوگو به بررسی ابعاد اقتصادی، سیاسی، حقوقی و بینالمللی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران پرداخته و پیامدهای آن را برای منطقه و جهان مورد ارزیابی قرار داده است.
مهمترین نکات مطرحشده در این گفتوگو به شرح زیر است:
جفری ساکس در ابتدای گفتوگو تأکید میکند که پیامدهای اقتصادی جنگ علیه ایران از هماکنون در سطح جهانی قابل مشاهده است. به اعتقاد او، اگرچه هنوز نمیتوان درباره ابعاد نهایی خسارات ناشی از این بحران قضاوت قطعی کرد، اما ادامه جنگ و تشدید درگیریها میتواند تبعاتی بسیار گستردهتر برای اقتصاد جهانی به همراه داشته باشد. وی خاطرنشان میکند که میزان خسارات نهایی تا حد زیادی به تصمیمات آینده ایالات متحده بستگی خواهد داشت.
ساکس در ادامه به واکنش بازارهای جهانی، بهویژه بازار انرژی، اشاره کرده و توضیح میدهد که قیمت نفت در شرایط کنونی بازتابدهنده انتظارات دولتها، شرکتها و بازیگران اقتصادی نسبت به آینده مسیرهای عرضه انرژی است. از نگاه او، ساختار فعلی بازارها نشان میدهد که هنوز بخشی از فعالان اقتصادی انتظار دارند مسیرهای عرضه پیش از وقوع یک بحران عمیقتر مجدداً فعال شوند.
در بخش دیگری از گفتوگو، هلنا کوبان و جفری ساکس به بررسی ریشههای سیاسی بحران میپردازند. ساکس با انتقاد شدید از سیاستهای واشنگتن و تلآویو، جنگ را فاقد هرگونه منطق عقلانی دانسته و آن را نتیجه تصمیمگیریهای خطرناک و غیرمسئولانه رهبران آمریکا و اسرائیل توصیف میکند. وی معتقد است که ایالات متحده به جای ایفای نقش در حل بحرانها، به یکی از موانع اصلی صلح و ثبات در منطقه تبدیل شده است. او همچنین استدلال میکند که سود اصلی این جنگ نصیب مجموعهای محدود از ذینفعان از جمله شرکتهای نفتی و صنایع نظامی میشود، در حالی که هزینههای اقتصادی و انسانی آن بر مردم عادی در آمریکا و سایر نقاط جهان تحمیل شده است.
در پاسخ به پرسشی درباره تأثیرات بحران بر کشورهای جنوب جهانی، ساکس هشدار میدهد که افزایش قیمت انرژی، مواد غذایی و کودهای شیمیایی، بیشترین فشار را بر کشورهای فقیر و جوامع آسیبپذیر وارد خواهد کرد. وی همچنین احتمال تشدید ناامنی غذایی در ماههای آینده را مطرح کرده و تأکید میکند که تغییرات اقلیمی و وقوع پدیدههایی نظیر النینو میتواند شرایط را دشوارتر سازد.
بخش دیگری از گفتوگو به نقش و عملکرد سازمان ملل متحد اختصاص دارد. ساکس ضمن دفاع از اهمیت سازمان ملل و برخی نهادهای وابسته به آن، از جمله دیوان بینالمللی دادگستری و آژانس امداد و کاریابی سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی (آنروا)، معتقد است که عملکرد این نهادها تحت تأثیر فشارهای سیاسی قدرتهای بزرگ قرار گرفته است. او با انتقاد از رویکرد ایالات متحده، این کشور را به بیتوجهی به حقوق بینالملل، نادیده گرفتن تصمیمات شورای امنیت و تضعیف ساختار سازمان ملل متهم میکند. به اعتقاد ساکس، بحران اصلی نه در ساختار سازمان ملل، بلکه در رفتار دولتهایی نهفته است که از همکاری مؤثر با این نهاد بینالمللی خودداری میکنند.
ساکس همچنین به روند رسیدگی دیوان بینالمللی دادگستری به پرونده فلسطین اشاره کرده و با انتقاد از تأخیر در پیگیری تصمیمات این نهاد قضایی، تأکید میکند که «عدالت به تعویق افتاده، عدالت انکار شده است.»
در بخش پایانی گفتوگو، موضوع سیاست داخلی آمریکا مورد بحث قرار میگیرد. ساکس معتقد است که بخش قابل توجهی از افکار عمومی آمریکا با جنگ مخالف بوده و از راهحل تشکیل دولت فلسطینی حمایت میکند، اما در عین حال ساختار تصمیمگیری سیاسی در این کشور تحت تأثیر منافع گروههای خاص قرار دارد. وی در پایان تأکید میکند که اولویت فوری باید پایان دادن به محاصره، توقف جنگ، لغو تحریمها و جلوگیری از هرگونه تشدید بیشتر بحران باشد. از دیدگاه او، ایالات متحده باید از روند درگیریها خارج شود و زمینه را برای کاهش تنشها و بازگشت ثبات فراهم کند.
