در چارچوب تلاشهای مستمر سازمان دفاع از قربانیان خشونت برای مستندسازی و تحلیل پیامدهای انسانی، حقوقی و ژئوپلیتیکی تجاوزات نظامی اخیر علیه جمهوری اسلامی ایران، گفتوگویی آنلاین با پروفسور الکساندر آزادگان، پژوهشگر دانشگاهی آمریکایی، تحلیلگر ارشد سیاسی در شبکههای خبری بینالمللی و مشاور ارشد ژئوپلیتیکی مرکز مطالعات ژئواستراتژیک (Center for Geostrategic Studies) برگزار شد.
پروفسور آزادگان در این گفتوگو به بررسی اهداف راهبردی حملات علیه اهداف و زیرساختهای غیرنظامی، نقش جنگ اطلاعاتی و رسانهای در شکلدهی به برداشتهای بینالمللی از این درگیری، و اهمیت پاسخگویی حقوقی در قبال نقضهای حقوق بینالملل بشردوستانه پرداخت. وی همچنین درباره جایگاه ژئوپلیتیکی ایران، چالشهای ناشی از روایتهای مسلط رسانهای، و ضرورت تقویت اقدامات حقوقی و دیپلماتیک برای حمایت از حقوق غیرنظامیان سخن گفت.
این گزارش، چکیدهای از مهمترین دیدگاهها و نکات مطرحشده توسط پروفسور الکساندر آزادگان در جریان یک مصاحبه آنلاین دو ساعته با سازمان دفاع از قربانیان خشونت است که با تمرکز بر مهمترین ابعاد حقوقی، انسانی، رسانهای و ژئوپلیتیکی تحولات اخیر تنظیم شده است.
دیدگاههای مطرحشده در این مصاحبه لزوماً منعکسکننده مواضع رسمی سازمان دفاع از قربانیان خشونت نیست.
پروفسور آزادگان معتقد است حملات علیه زیرساختهای غیرنظامی، بهویژه مدارس و کودکان، نباید صرفاً بهعنوان پیامدهای ناخواسته عملیات نظامی تلقی شوند. به باور وی، اینگونه حملات بخشی از راهبرد گستردهتر جنگ روانی هستند که با هدف تضعیف روحیه یک ملت و کاهش توان مقاومت آن طراحی میشوند. وی با اشاره به مواردی از تلفات غیرنظامیان و جانباختن کودکان تأکید کرد که هدف قرار دادن آسیبپذیرترین اقشار جامعه، علاوه بر ایجاد آسیبهای عمیق روانی و اجتماعی، با هدف وارد کردن ضربه به آینده یک ملت صورت میگیرد. او این الگو را مشابه روشهایی دانست که پیشتر در غزه، لبنان، سوریه و عراق نیز مشاهده شده است؛ جایی که رنج غیرنظامیان به ابزاری برای اعمال فشار و ارعاب تبدیل شده است.
بخش مهمی از این گفتوگو به ابعاد رسانهای و اطلاعاتی جنگهای معاصر اختصاص داشت. پروفسور آزادگان بر این باور است که جنگهای امروز تنها در میدانهای نبرد نظامی جریان ندارند، بلکه همزمان در عرصه رسانه و افکار عمومی نیز دنبال میشوند. وی از رویکرد برخی رسانهها و محافل سیاسی غربی انتقاد کرد که به گفته او با چارچوببندی خاص رویدادها، واقعیتهای مربوط به تجاوز و رنج قربانیان را تحتالشعاع قرار میدهند. از نگاه او، نحوه انتخاب واژگان و روایتسازی رسانهای نقش تعیینکنندهای در شکلدهی به برداشت عمومی از درگیریها و جهتدهی به واکنشهای بینالمللی دارد و جنگ اطلاعاتی امروز به یکی از مهمترین مؤلفههای رقابتهای ژئوپلیتیکی تبدیل شده است.
وی همچنین تأکید کرد که افکار عمومی جهانی در بسیاری موارد در معرض روایتهایی قرار میگیرد که متجاوزان را در جایگاه مدافعان نظم و قربانیان را در جایگاه عاملان بیثباتی معرفی میکنند. به اعتقاد او، رسانههای مستقل، بسترهای جایگزین اطلاعرسانی و دیپلماسی عمومی میتوانند نقش مهمی در به چالش کشیدن این روایتهای مسلط و انتقال واقعیتهای مستند به افکار عمومی جهانی ایفا کنند.
پروفسور آزادگان در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت مستندسازی دقیق تمامی تلفات غیرنظامیان، حملات علیه زیرساختهای غیرنظامی و خسارات مادی ناشی از عملیات نظامی تأکید کرد. وی این اقدام را برای پیگیریهای حقوقی آتی در مراجع و دادگاههای بینالمللی ضروری دانست. به باور او، تحقق پاسخگویی مستلزم جمعآوری دقیق ادله، حفظ اسناد و پیگیری مستمر حقوقی در مجامع بینالمللی است. وی همچنین بر ضرورت مطالبه غرامت برای زیرساختهای تخریبشده و خسارات واردشده به غیرنظامیان از طریق تمامی سازوکارهای حقوقی موجود تأکید کرد.
این گفتوگو همچنین به تحولات گستردهتر ژئوپلیتیکی منطقه پرداخت. پروفسور آزادگان معتقد است ایران از جایگاهی منحصربهفرد در کریدورهای نوظهور اقتصادی و حملونقلی منطقه و جهان برخوردار است و یکی از بازیگران مهم در شکلدهی به ترتیبات آینده ژئوپلیتیکی محسوب میشود. وی رقابت بر سر مسیرهای تجاری، نفوذ منطقهای و پیوندهای راهبردی را بخشی از زمینههای کلان تنشهای کنونی دانست.
به گفته وی، در شرایطی که نظم بینالمللی در حال تحول و مراکز جدید قدرت اقتصادی و سیاسی در حال ظهور هستند، اهمیت ژئوپلیتیکی ایران بیش از گذشته افزایش یافته است. او همچنین معتقد است برخی بازیگران خارجی ایران را مانعی در برابر پروژههای گستردهتر بازآرایی ژئوپلیتیکی منطقه میدانند و بخشی از فشارهای اعمالشده علیه ایران را باید در این چارچوب تحلیل کرد.
پروفسور آزادگان در پایان بر اهمیت تابآوری داخلی در برابر فشارهای خارجی تأکید کرد و توسعه اقتصادی، کارآمدی نهادها، انسجام اجتماعی و مقابله با فساد را از مؤلفههای اساسی امنیت ملی برشمرد. وی تقویت اعتماد عمومی، ایجاد فرصت برای نسل جوان و کاهش عوامل مؤثر بر مهاجرت نخبگان را از جمله عوامل مهم در افزایش توان کشورها برای مقابله با تهدیدات خارجی دانست.
وی در پایان تأکید کرد که حفاظت از غیرنظامیان و زیرساختهای غیرنظامی باید در کانون تلاشهای بینالمللی برای پاسخگویی قرار گیرد. از نگاه او، مقابله مؤثر با نقضهای حقوق بینالملل بشردوستانه نیازمند ترکیبی از اقدامات حقوقی، دیپلماسی عمومی، بهرهگیری از رسانههای مستقل و مستندسازی جامع پیامدهای انسانی و مادی جنگ است. این گفتوگو در نهایت نشان داد که در منازعات معاصر، عملیات نظامی، جنگ روانی، جنگ اطلاعاتی و رقابتهای ژئوپلیتیکی بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر پیوند خوردهاند و اجزای یک محیط راهبردی واحد را تشکیل میدهند.
